Naukowcy z University of Pittsburgh ustalili, że wzorce białek w guzach czerniaka pozwalają przewidywać, jak pacjenci zareagują na immunoterapię i jak może przebiegać choroba. Wyniki opisano w dwóch powiązanych publikacjach. W przyszłości mogą one pomóc lepiej dobierać leczenie jeszcze przed jego rozpoczęciem.
Immunoterapia działa, ale nie u wszystkich
Inhibitory immunologicznych punktów kontrolnych, czyli jeden z rodzajów immunoterapii nowotworów, w ciągu ostatnich 15 lat wyraźnie poprawiły przeżywalność chorych na czerniaka. Problem w tym, że duża część pacjentów na takie leczenie nie odpowiada, a wiarygodnych biomarkerów, które by to przewidywały, wciąż brakuje.
Gdyby z góry wiadomo było, kto raczej nie odniesie korzyści, taka osoba mogłaby uniknąć uciążliwych skutków ubocznych, a lekarze szybciej przeszliby do skuteczniejszej terapii. Dlatego badacze zajęli się proteomem, czyli pełnym zestawem białek w tkance. To właśnie białka są cząsteczkowymi „maszynami”, które faktycznie wykonują pracę w komórkach, więc ich analiza może powiedzieć o guzie więcej niż sam zapis genów.
Atlas czerniaka z 13 poziomów danych
Pierwsze badanie, opublikowane w czasopiśmie Cancer Discovery, objęło guzy czerniaka pobrane przed leczeniem od 183 pacjentów. Zespół analizował jednocześnie 13 poziomów molekularnych, w tym genom, proteom i metabolom, czyli zbiór metabolitów w tkance. Takie podejście nazywa się multi-omiką.
Powstał dzięki temu atlas, który dokładniej pokazuje mikrośrodowisko guza i może być punktem wyjścia do poszukiwania nowych biomarkerów oraz leków. Badacze wskazali też chemiczne modyfikacje białek powiązane z przeżywalnością oraz setki potencjalnych celów dalszych badań.
– Atlasy białek wypełniają lukę między możliwościami genomiki a rzeczywistością terapii – powiedział Diwakar Davar, jeden z głównych autorów badań.
Trzy podtypy guzów i model, który je rozpoznaje
Drugie badanie, z Clinical Cancer Research, opierało się na 208 próbkach guzów pobranych od chorych przed immunoterapią. Dane zebrano w międzynarodowej współpracy ośrodków. Badacze wyodrębnili trzy podtypy o odmiennych wzorcach białek:
- z podwyższoną aktywnością układu odpornościowego,
- z nasiloną proliferacją, czyli szybkim podziałem komórek,
- z cechami sprzyjającymi wzrostowi guza i przerzutom.
Podtypy różniły się odpowiedzią na leczenie, a najlepiej reagowała grupa o dużej aktywności immunologicznej. U pacjentów leczonych immunoterapią skojarzoną przynależność do podtypu wiązała się także z postępem choroby i przeżywalnością.
Następnie zespół wytrenował model klasyfikujący, który na podstawie wzorców białek przypisuje guz do jednej z trzech grup. Model sprawdzono niezależnie w dwóch grupach pacjentów. Z dużą pewnością przewidywał rodzaj odpowiedzi na leczenie oraz czas przeżycia bez progresji choroby.
Co to oznacza w praktyce
Autorzy zastrzegają, że wyniki wymagają dalszej weryfikacji. Jeśli się potwierdzą, biomarker białkowy mógłby stać się podstawą testu klinicznego wspierającego wybór terapii. Davar zwrócił uwagę, że po wdrożeniu takiego testu mogłyby go wykonywać zwykłe laboratoria patologiczne, a nie tylko wyspecjalizowane ośrodki badawcze.
Dla polskiego pacjenta to na razie obietnica na przyszłość, nie nowa opcja leczenia. Z doniesienia nie wynika, by taki test był już dostępny, a badania prowadzono w ośrodkach naukowych. Nie wiadomo też, kiedy i czy trafi on do praktyki w Polsce lub w Unii Europejskiej. Immunoterapia jest jednak jednym z ważnych elementów leczenia czerniaka także u nas, więc kierunek badań ma znaczenie również dla polskich chorych. Osoby w trakcie leczenia nie powinny zmieniać decyzji terapeutycznych na podstawie takich doniesień, tylko omawiać je z prowadzącym onkologiem.
Źródło: Medical Xpress – „Melanoma protein patterns help predict immunotherapy response, survival”

