Węgierscy naukowcy z Uniwersytetu Semmelweisa sprawdzili terapię, w której osoba ze schizofrenią w wirtualnej rzeczywistości staje twarzą w twarz z awatarem głosu, który zwykle słyszy w głowie. U ponad 40% uczestników badania odnotowano wyraźną poprawę. Autorzy podkreślają jednak, że metoda może być jedynie dodatkiem do leczenia farmakologicznego, a nie jego zamiennikiem.
Jak powstaje awatar głosu
W badaniu, prowadzonym od stycznia 2024 do czerwca 2025 roku, wzięło udział 30 osób. Wszystkie od co najmniej trzech miesięcy miały halucynacje słuchowe, mimo że przyjmowały leki. Na początku terapii pacjent i terapeuta wspólnie tworzyli wirtualną postać, która odpowiadała głosowi słyszanemu najczęściej albo najbardziej uciążliwemu. Ustalali jej wygląd, brzmienie i ton oraz frazy, których miała używać. Takie głosy są często groźne lub obraźliwe.
Podczas sesji w wirtualnej rzeczywistości w awatara wcielał się terapeuta. System zmieniał jego głos tak, by jak najbardziej przypominał głos z halucynacji pacjenta. Gdy przeżycie stawało się zbyt trudne, terapeut mógł wrócić do swojego naturalnego głosu i uspokoić pacjenta.
Jak tłumaczy psychiatra dr Luca Egervári, pierwsza autorka badania: „Celem nie jest koniecznie całkowite zniknięcie głosu, lecz zmniejszenie wywoływanego przez niego lęku i cierpienia”. Pacjentów przygotowuje się na każdą sytuację, a sesję można w każdej chwili przerwać.
Co pokazały wyniki
Przez pierwsze 12 tygodni uczestnicy dostawali wyłącznie dotychczasowe leki. Potem, przez kolejne 12 tygodni, brali udział w siedmiu sesjach z awatarem, nadal przyjmując leki. Dzięki temu badacze mogli porównać zmiany w trakcie terapii z tym, co działo się w okresie oczekiwania.
- 13 z 30 osób (43,3%) osiągnęło znaczącą poprawę.
- U dwóch pacjentów głosy zupełnie zniknęły.
- U czterech kolejnych nasilenie objawów spadło o co najmniej połowę.
- Zmniejszyła się zarówno częstotliwość głosów, jak i cierpienie, jakie powodowały.
W analizie eksploracyjnej zauważono też poprawę w zakresie lęku jako cechy osobowości, ale autorzy ostrzegają, że ten wynik trzeba interpretować ostrożnie. Lepsze efekty lub stabilizację objawów częściej obserwowano u starszych pacjentów. Badacze przypuszczają, że osoby te mają większe doświadczenie w radzeniu sobie z chorobą i w korzystaniu z różnych form leczenia, co może zwiększać ich zaangażowanie w terapię.
Kto skorzysta najbardziej?
Opublikowana analiza nie wykazała istotnych różnic między osobami, które zareagowały na terapię, a pozostałymi. Dotyczyło to początkowego nasilenia halucynacji, czasu trwania choroby, dawki leków przeciwpsychotycznych i przekonań na temat głosów. Wcześniejsze i późniejsze analizy tego samego zespołu sugerują jednak, że na lepszy efekt mogą wskazywać dłuższa historia choroby, cięższe objawy na starcie oraz aktywne próby opierania się głosom lub radzenia sobie z nimi. Wyniki pochodzą z małych grup, więc wymagają potwierdzenia w większych badaniach.
Terapia awatarowa sama w sobie nie jest nowością, ale w Europie Środkowo-Wschodniej nie była wcześniej badana. Dr Edit Haluska-Vass, starsza autorka badania, zapowiada, że kolejnym krokiem jest ustalenie, którzy pacjenci mają największą szansę na korzyść z takiego leczenia uzupełniającego.
Co to oznacza w praktyce
Dla osób, u których głosy utrzymują się mimo leków i silnie nasilają lęk, to potencjalnie nowa opcja. Na razie jednak jest to wynik naukowy z niewielkiej próby, a nie gotowa metoda dostępna w poradni. Autorzy zaznaczają, że dopiero dalsze wyniki pokażą, w jakich warunkach terapia mogłaby trafić do rutynowej opieki klinicznej.
Polskiego czytelnika może interesować, że węgierskie badanie jest częścią większego projektu międzynarodowego z udziałem partnerów z Węgier, Polski, Danii i Hiszpanii. Z opisu nie wynika jednak, czy i kiedy metoda będzie dostępna w polskich placówkach. Osoby leczące się psychiatrycznie nie powinny samodzielnie zmieniać ani odstawiać leków. Wszelkie pytania o nowe formy terapii warto zadać prowadzącemu psychiatrze.
Źródło: Medical Xpress – „Giving the voice a face: Virtual avatars may ease distress in schizophrenia”
